HIV/AIDS là một bệnh mà ai cũng có thể mắc, không phải là một điều xấu xa hay tệ nạn xã hội. Tuy nhiên, hiện tượng kì thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV, bệnh nhân AIDS đã làm tăng thêm nguy cơ lây nhiễm HIV và trở thành một rào cản trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, làm cho đại dịch càng trở nên nghiêm trọng hơn. Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS được Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma túy, mại dâm phát động từ ngày 10/11 đến ngày 10/12/2014 với chủ đề: “Không kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS”.

Một trong những nguyên nhân của sự kỳ thị là do thiếu hiểu biết hoặc hiểu không đầy đủ về HIV/AIDS. Một số người đã nghe nói về HIV/AIDS nhưng không hiểu rõ nguyên nhân và cách thức lây truyền dẫn tới cho rằng có khả năng lây nhiễm qua tiếp xúc hay sinh hoạt thông thường với người có HIV như ăn uống cùng nhau, bắt tay, ôm hôn, dùng chung nhà tắm, hồ bơi..., đôi khi có người còn nghi ngờ HIV có thể lây nhiễm qua vết đốt của muỗi hay côn trùng cắn. Từ đó dẫn đến quá lo sợ mình bị lây bệnh và thể hiện cách phòng vệ bản thân quá mức, có những biểu hiện phân biệt đối xử với người có HIV như: không ngồi chung bàn, không ăn chung, không cho trẻ em chơi chung, học chung với trẻ có HIV hay nghi ngờ bị nhiễm.

Để chống kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV cần xác định công tác truyền thông phòng chống HIV/AIDS là một nhiệm vụ quan trọng để thay đổi hành vi của người dân, đặc biệt là các nhóm đối tượng có hành vi nguy cơ cao. Trong những năm qua, chúng ta đã huy động đồng bộ các kênh truyền thông hiện có trên địa bàn và được triển khai rộng khắp với sự nỗ lực, vào cuộc của cả cộng đồng, của mọi cấp, mọi ngành. Nội dung tuyên truyền phòng chống HIV/AIDS cũng được lồng ghép vào cùng với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương thông qua phong trào “Toàn dân tham gia phòng, chống HIV/AIDS tại cộng đồng dân cư”; vận động cộng đồng mở rộng vòng tay giúp đỡ người nhiễm HIV/AIDS. Đây cũng được coi là giải pháp chính để thực hiện mục tiêu không còn sự kỳ thị đối với người nhiễm HIV/AIDS.

Thực tế cho thấy, quá trình truyền thông trước đây về HIV/AIDS thường gắn với hình ảnh người nhiễm HIV/AIDS ốm yếu, lở loét, hay gắn với đầu lâu xương chéo, biểu tượng của sự chết chóc đã làm cho mọi người thấy ghê sợ người có HIV. Sự liên hệ, gán ghép giữa HIV/AIDS với các tệ nạn xã hội như mại dâm, ma túy, tội phạm...khiến cho HIV/AIDS trở nên xấu xa, vô đạo đức, bị cộng đồng lên án. Từ đó dẫn đến sự xa lánh, hạ thấp uy tín, vị thế và cô lập người nhiễm. Nay cần phải thay đổi cách nghĩ về HIV/AIDS, đó là vấn đề sức khỏe không dành cho riêng ai; mọi người đều có thể mắc nếu không hiểu biết, có hành vi nguy cơ hay để nguy cơ tiềm ẩn trong cộng đồng. Tập trung vận động sự ủng hộ của các ban ngành, đoàn thể, tổ chức tự nguyện và các cá nhân đối với các hoạt động chống kỳ thị, phân biệt đối xử đối với người nhiễm HIV; tạo điều kiện thuận lợi cho người nhiễm HIV tham gia các hoạt động ở địa bàn dân cư.

Để thực hiện mục tiêu “không còn kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS”, cùng với việc thực hiện có hiệu quả các hoạt động truyền thông thay đổi hành vi còn phải chú trọng đến công tác quản lý, tư vấn và điều trị, chăm sóc người nhiễm HIV/AIDS. Hiện tại đã có hơn 784 người nhiễm HIV/AIDS đang được quản lý theo dõi, điều trị. Công tác điều trị và chăm sóc cho người nhiễm HIV/AIDS cũng được triển khai theo hướng chăm sóc toàn diện. Theo đó, người nhiễm HIV/AIDS được tiếp cận các dịch vụ gồm: các dịch vụ dự phòng, chăm sóc và điều trị như phòng khám ngoại trú HIV/AIDS, phòng tư vấn xét nghiệm tự nguyện, phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con... Các hoạt động được kết nối trực tiếp với người bệnh như: công tác tuyên truyền, giáo dục nhất là các nhóm có hành vi nguy cơ cao như nghiện chích ma tuý, gái bán dâm... Hoạt động giới thiệu chuyển tiếp khám và điều trị lao, bệnh lây truyền qua đường tình dục... Tỉnh cũng đã đưa vào hoạt động 2 khoa điều trị Methadone tại thành phố Phan Thiết và thị xã La Gi. Đến nay đã có 280 người tự nguyện điều trị, trong đó có cả những người đã nhiễm HIV. Hàng tháng Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đều tổ chức sinh hoạt gia đình của những người đang điều trị để nắm bắt những tâm tư, nguyện vọng và trao đổi những nội dung về chống kỳ thị, tuân thủ điều trị...

Về phía mình, người nhiễm HIV cũng có hiện tượng tự kỳ thị, cho rằng nhiễm HIV là định mệnh phải cam chịu, hay ngại lộ diện, sợ người thân, mọi người biết mình mắc bệnh hoặc có hành vi nguy cơ nhiễm HIV đã cố tình giấu bệnh dẫn đến biểu hiện tự xa lánh, cô lập, hạn chế hợp tác, từ chối các sự trợ giúp... như trường hợp anh T. (33 tuổi, Phan Thiết). Phát hiện mình bị nhiễm HIV từ năm 2010 trong một lần đi khám sức khoẻ ở Bệnh viện Chợ Rẫy (thành phố Hồ Chí Minh), T. giấu kín không cho mọi người biết về tình trạng bệnh của mình. Vợ anh, chị Tr. là một phụ nữ hết mực yêu chồng, thương con, khi biết chồng mình cũng bị nhiễm HIV, lúc đầu chị cũng rất đau khổ. Sau nhiều đêm đấu tranh tư tưởng, chị lấy lại được bình tĩnh, chị giải thích để anh hiểu thêm về căn bệnh này, chị cũng chủ động bàn kế hoạch điều trị cho anh.

Được vợ động viên, anh T. đã xóa bỏ bớt mặc cảm, tìm đến Phòng khám ngoại trú để được tư vấn và điều trị. Tại đây anh đã được tập huấn, tư vấn nhóm, tư vấn cá nhân trước khi uống thuốc ARV. Những buổi tập huấn và tư vấn như thế cả hai vợ chồng anh T. đều tham dự để hiểu biết thêm về căn bệnh này, từ đó vợ anh chính là người hỗ trợ điều trị tốt nhất của anh, giúp anh tuân thủ điều trị như lời dặn của các bác sĩ. T. vui vẻ kể: “Lúc mới biết bị nhiễm, em bàng hoàng cả tháng trời, không dám đi đâu, cũng chẳng dám gặp ai kể cả người thân và bạn bè. Vợ em biết em nhiễm HIV nhưng rất thương em, vợ em cũng đã xét nghiệm rồi, rất may là không bị nhiễm, chúng em sống rất hạnh phúc, cô ấy chăm sóc, giúp đỡ em nhiều lắm. Chính các bác sĩ ở phòng khám và vợ, các con em đã giúp em hiểu rằng nhiễm HIV chưa phải là đã hết, mọi người không xa lánh mình và quan trọng là mình đừng tự kỳ thị mình“.

Do thực hiện đồng bộ công tác tuyên truyền, chăm sóc, điều trị, hỗ trợ người nhiễm nên nhìn chung nhận thức, thái độ, hành vi của cộng đồng về phòng chống HIV/AIDS ở tỉnh ta đã có sự thay đổi lớn, sự kỳ thị đã và đang giảm đi rõ rệt. Người nhiễm HIV/AIDS được điều trị, được hỗ trợ sống hoà nhập cộng đồng...

ThS Hà Văn Tuân (PGĐ TT.PC HIV/AIDS Bình Thuận)

Nguồn binhthuan.gov.vn

[TT: TBC]