Những người Mông đi cai nghiện
25/07/2014 Lượt xem: 424 In bài viếtTừ cái thuở cây thuốc phiện được trồng thành rẫy như nương ngô, đồng bào người Mông đã coi thuốc phiện là một phần cuộc sống. Đến tận bây giờ, nhiều đồng bào Mông không kể già, trẻ, gái, trai vẫn là những con nghiện ma túy hạng nặng. Trong số gần 700 học viên mắc đời mình vào ma túy của Trung tâm Giáo dục - Lao động xã hội tỉnh Yên Bái nằm giữa mênh mông non nước của lòng hồ Thác Bà, có khoảng 40% học viên là người Mông đến từ ở các huyện vùng cao Yên Bái. Họ rời núi rừng, vào trung tâm cai nghiện, mang theo những câu chuyện buồn về đồng bào mình, cả nước mắt và sự u mê tăm tối của bản làng ám khói phù dung.
Những bóng hồng rẻo cao vào trại cai nghiện
Họ là những người đàn bà dạt vào trại cai nghiện từ mênh mông rẻo cao sương phủ. Trong số 29 học viên nữ tại trung tâm cai nghiện tỉnh Yên Bái, có đến 26 học viên là người dân tộc Mông. Họ đến từ các huyện miền núi chỉ nghe đến cái tên cũng đã cảm thấy xa xôi, heo hút như Trạm Tấu, Mù Căng Chải… Tại khu trung tâm nằm cô lập trên các hòn đảo mênh mang giữa lòng hồ Thác Bà, những chiếc khăn trùm đầu sặc sỡ đa màu sắc của các bà, các chị người Mông nhấp nhô chào gọi. Mỗi người một vẻ, họ lạ lẫm, hiếu kỳ nhưng vẫn tươi cười nhìn khi chúng tôi vẫy chào. Từ xa, đôi mắt cận không đeo kính của tôi nhìn thấy họ vui vẻ, khỏe khoắn và tươi mới lắm. Nhưng lại gần, tôi mới bị đánh thức bởi sự tiều tụy, gầy guộc, đen đúa, lem nhem, cũ kỹ và khổ sở. Có người môi thâm sì như miếng thịt trâu ôi, có chị nụ cười chỉ còn hàm răng đen xỉn, sứt mẻ lung tung, có người với hai con mắt sâu hoắm như hai cái hố.
Trong một buổi giao lưu của các học viên, tôi gặp được khá nhiều các cô, các chị người Mông. Chị Giàng Thị Mỏi, 50 tuổi (xã Nậm Có - Mù Căng Chải) trong một lần bị đau bụng đã được chồng cho hút mấy hơi thuốc phiện. Thấy bụng khỏi đau, ngỡ đó là thuốc tốt, lần nào bị đau bụng chị cũng xin chồng để hút. Thế rồi, chị nghiện thuốc phiện lúc nào không hay. Cả hai vợ chồng đều nghiện, ngô lúa, của cải bán sạch. Nghiện nặng đến nỗi, chị Mỏi móm hết cả răng, môi thâm lại, hai mắt sâu hoắm xuống. Chị Mỏi bị liệt vào danh sách những người đi cai nghiện bắt buộc của xã. Vào trung tâm được 7 tháng, dứt bỏ thuốc phiện, lại được ăn uống và lao động điều độ, thân hình tiều tụy của chị đã khá lên trông thấy. Chị kể bằng giọng Kinh lơ lớ: “Ngày xưa trồng thuốc phiện nên mới có mà hút chứ. Cứ trồng ít một thôi, hết lại trồng…”.
Chị Cút Thị Là (xã Lao Chải - Mù Cang Chải) vừa xua tay vừa nói “mình không biết tiếng Kinh đâu” thế mà vẫn nói được những câu nói xúc động: “Mình nhớ nhà, nhớ con lắm. Chỉ khóc thôi. Nhưng ở trung tâm thì sướng lắm, vui lắm, ăn ngon, có lắm thịt. Mình có con trai một làm cảnh sát giao thông nhé, con trai hai làm giáo viên ở Lao Chải nhé. Vì các con trai nó xấu hổ nên nó bắt phải đi cai nghiện đấy. Mình thương con lắm nên phải cai nghiện thôi”. Ngồi bên cạnh, chị Giàng Thị Thào, 40 tuổi (xã Chế Cu Nha - Mù Căng Chải) đăm đắm khuôn mặt hốc hác, chẳng nói chẳng rằng. Thấy tôi nhìn chị Thào, chị Là quay sang nói: “Thào không có chồng, không có nhà, bố mẹ chết hết rồi. Cứ im lặng thôi. Nghiện nặng lắm đấy. Cứ đi lang thang thôi”.
Chị Thào Thị Vinh, 37 tuổi (xã Lao Chải - Mù Căng Chải) có 3 con, 1 gái, 2 trai. Chị Vinh đã nghiện ma túy 4 năm rồi: “Lúc sinh con đau bụng quá nên chồng cho hút một tí. Thế là nghiện. Chồng bán ma túy, đi tù 10 năm cơ. Nó mới đi được 3 năm thôi. Mình vào trại được 3 tháng, lúc mới đầu cai thì đau hết cả người. Ở đây vui thì vui nhưng mà nhớ con lắm”. Hỏi cai xong rồi có nghiện tiếp không, chị hồn nhiên bảo: “Không biết được. Nếu mà có thì mình lại hút thôi. “Thuốc trắng” đắt lắm, 1 tí thế này (chỉ tay vào cái đầu bút bi) thì 20 nghìn rồi. Mua của mấy người Mông, bọn nó mua thuốc ở Điện Biên về bán đấy. Công an bắt nhiều nhưng mà người Mông không sợ. Ngày hút 3 lần, 50 nghìn/lần. Ngày xưa ai cũng trồng thuốc phiện. Bây giờ họ trồng thảo quả, có nhiều tiền, mua hút thuốc phiện nhiều”.
Cũng giống như các chị khác, Hầu Thị Trơ (Chế Cu Nha - Chung Chải) dù mới 26 tuổi đầu cũng đã có vài năm chìm đắm trong ma túy. Chồng của Trơ cũng đi cai nghiện nhưng đã được về. Trơ bảo mình bị đau răng nên phải hút thuốc phiện cho nó hết đau. Thế rồi, đều đặn mỗi ngày 2 lần, Trơ phải tìm thuốc để hút cho thỏa mãn cơn say. Bây giờ, Trơ là học viên nữ trẻ nhất ở trung tâm.
Trước kia nghiện ma túy, những người phụ nữ Mông ở nơi đây không biết đến tắm rửa, không biết đến hai chữ “sạch sẽ”, nhưng vào trung tâm, họ biết thế nào là ăn sạch, ở sạch rồi. Nghiện ma túy, phải vào trung tâm cai nghiện để dứt bỏ ma túy nhưng chẳng ai dám chắc được ngày mai, khi họ quay trở về hòa nhập cộng đồng, họ sẽ không bị “nàng tiên nâu” hớp hồn mình nữa…
Phá rừng, đốn pơ mu, mua thuốc phiện
Đó là những lời kể rất thật của Hờ Sàng Lử (SN 1978
- nhà ở bản Suối Xuân, xã Phình Hồ, huyện Trạm Tấu). Lử nghiện 2 năm
(2010-2012), tháng 9.2012, Lử được công an đưa vào trung tâm cai nghiện. Lử nói
tiếng Kinh sõi lắm, bảo: “Mình quyết tâm cai chứ vì biết ma túy là thuốc độc
rồi. Nhà mình có ông nội nghiện thuốc phiện đã mất rồi. Mình còn bố, mẹ, vợ, 2
đứa con 1 gái 18 tuổi và 1 con trai 16 tuổi. Bây giờ, không hút thuốc phiện nữa,
thấy khỏe người, đi làm nương dễ hơn”.
Có người hỏi chuyện, Sàng Lử vui lắm. Anh vuốt cổ áo, tay áo nghiêm chỉnh rồi kể tất tật chuyện mình đã từng dùng ma túy thế nào, về những người trong bản rủ nhau hút thuốc phiện, về chuyện một “chỉ” thuốc phiện đen chỉ bằng 1 đốt tay cái đã có giá ba trăm nghìn đồng, cũng chỉ hút được 2 ngày, mỗi ngày hút 2 lần. Lử kể mình hút thuốc phiện bằng cái tẩu tre, phải bán lúa để mua thuốc phiện. Thế rồi, để có tiền mua thuốc phiện, Lử rủ bạn bè đi làm gỗ pơ mu trên rừng. Mỗi ngày, Lử và các bạn anh phá một mảnh rừng, kiếm được mỗi người 2 tấm gỗ pơ mu, mang về bán được 500 nghìn đồng, rồi mua thuốc phiện. Lử cười bảo: “Trên rừng nhiều pơ mu lắm, họ có quản lý nhưng mà mình vẫn đi lấy”. Im lặng một lúc lâu, Sàng Lử quay sang bảo tôi: “Chuyến này về mình không nghiện nữa đâu, đi làm ruộng, làm nương thôi”…
Trong trung tâm, chúng tôi gặp Lý Thị Sầu (bản Nả Háng A, xã Mồ Dề, huyện Trạm Tấu). Chị Sầu đã nghiện thuốc phiện cả thập kỷ, mê đắm trong khói phù dung đến mức đã hút hít đủ các loại thuốc phiện đen, trắng. Chị bảo: “Mình đi mua thuốc ở chợ. 20 nghìn được 1 tí thế này thôi. Ngày xưa trồng thuốc phiện thì không hút, bây giờ lại phải đi mua về hút. Không có tiền đâu. Phải đi lấy củi kiếm tiền. 1 gánh củi thì 50 nghìn hoặc 30 nghìn thì đủ mua thuốc phiện hút 1 ngày. Chồng mình cũng nghiện, cũng ở trại này, tên là Sùng A Páo. Bây giờ không thèm thuốc nữa rồi, muốn bỏ thuốc. Về cũng không muốn mua nữa, ở nhà làm ruộng thôi”.
Vợ chồng Sùng A Páo (45 tuổi) và Lý Thị Sầu có 1 đứa
con gái đã lấy chồng. Páo bảo mình nghiện lâu lắm rồi, không nhớ đâu. Lấy vợ lâu
rồi, 2 vợ chồng Páo muốn có thêm nhiều con, con trai và con gái nữa nhưng vợ Páo
không sinh được con nữa, thỉnh thoảng, Sầu kêu đau bụng, đau người, Páo đành lấy
thuốc phiện cho vợ hút để “chữa”. Thế là Sầu trở thành con nghiện. Một thời gian
sau, chính Páo cũng trở thành con nghiện. Hai vợ chồng Páo vào trung tâm cai
nghiện cách nhau chẳng mấy ngày. Giờ Páo và Sầu chỉ mong sớm được về bản, cai
nghiện rồi sẽ chăm chỉ làm nương, có bệnh thì đi bệnh viện như các thầy trong
trung tâm dạy, chứ không chữa bằng thuốc phiện nữa.
Cũng giống như vợ chồng A Páo, Hảng A Trơ, 38 tuổi (xã Pá Lau, huyện Trạm Tấu) với cái tay bị tật đi theo chúng tôi và các cán bộ của trung tâm. Hình như là sắp được gặp vợ nên dáng điệu anh khấp khởi lắm. Cái tay anh bị tật nên nó ngắn hơn cái tay còn lại đến cả gang, cứ lủng lẳng trên người như củ sắn treo vào cổ. Hồi xưa, Trơ dùng súng kíp đi săn con dúi, con chuột. Luýnh quýnh thế nào mà bắn vào tay mình, thế là bị tật suốt đời. Mới đầu bị thương, tay nó đau lắm. Vết thương nghe vẻ đã lành rồi mà nó vẫn cứ đau nhức nhối mãi như con ma đeo bám. Bạn bè bảo dùng thuốc phiện thì nó hết đau, thế là Trơ nghe lời, mua thuốc về hút. Đúng là cái tay đỡ đau thật. Đuổi được con ma đau nhưng mà Trơ lại bị con ma túy nó hành hạ nhiều năm ròng, không có nó hút thì nó hành cho chết mất. Trơ bán lúa, bán ngô, bán củi lấy tiền hút thuốc phiện. Rồi đến lúc cái gì cũng hết rồi thì phải tha cái tay bị tật lúc lắc mà đi làm thuê cho người ta. Làm được vài chục nghìn, Trơ đốt sạch vào thuốc phiện, vợ con chẳng được nhờ bao giờ.
Vợ của A Trơ là Mùa Thị Cơ (45 tuổi), Cơ hơn tuổi Trơ khá nhiều, đã có một đời chồng và hai đứa con. Cơ bỏ chồng, phải lòng A Trơ rồi thành vợ thành chồng. Mùa Thị Cơ cũng là nô lệ của thuốc phiện nhiều năm. 18 tháng trước, chị được đưa vào trung tâm cai nghiện để cố gắng đoạn tuyệt với ma túy. Mấy ngày sau, A Trơ cũng “nhập trại”. Thế là Hảng A Trơ và Mùa Thị Cơ trở thành cặp vợ chồng thứ 2 cùng nhau vượt qua ma túy ở trung tâm này. Chị Cơ kể: “Ở bản nhiều người nghiện lắm. Công an đưa đi, bảo là đi cai nghiện thôi, nghiện thế này khổ quá. 2 tháng nữa thì về rồi, về nhà thì cũng bỏ đấy, nhà không nghèo lắm đâu. Không có tiền thì đi làm thuê, làm ruộng. Lúc nghiện thì không tắm đâu, giờ vào trung tâm mới được sạch sẽ chứ”.
Gặp chúng tôi rồi, hai cặp vợ chồng được cán bộ
trung tâm cho gặp mặt, trò chuyện. Họ vui vẻ lắm vì mỗi người ở một khu, mấy
tháng trời không được gặp mặt nhau rồi. Mùa Thị Cơ nắm lấy cánh tay ngắn tủn
ngủn của A Trơ, nũng nịu một câu bằng tiếng Mông: “Anh có nhớ em không?”. A Trơ
cười gật gật. Ngồi bên cạnh, hai vợ chồng Lý Thị Sầu và Sùng A Páo cũng đang thì
thầm trò chuyện bằng tiếng Mông. Họ nắm tay nhau không rời, vui vẻ, rối rít cảm
ơn nhà báo đã tạo cơ hội để họ gặp nhau. Mặc dù chẳng hiểu được câu chuyện của
họ là bao, nhưng cuộc gặp bất ngờ ấy khiến chúng tôi thấy có thêm nhiều hy vọng
vào sự trở về của những đồng bào người Mông. Lúc ấy, tôi tin họ sẽ lắc đầu trước
những cám dỗ của ma túy.
Anh Bùi Văn Yên - PGĐ Trung tâm GDLĐXH tỉnh Yên Bái - cho biết: “Tỉ lệ học viên
người Mông ở trung tâm là khoảng 40%. Phần nhiều đồng bào nghiện ma túy do tập
quán sinh hoạt của dân tộc mình nên việc cai nghiện thành công và không tái
nghiện chiếm tỉ lệ rất ít. Hầu hết họ đều tái nghiện khi hòa nhập cộng đồng”.
Thành Sơn
Nguồn laodong.com.vn
[TT: TBC]
