PV: Xin ông cho biết đến thời điểm hiện nay chương trình điều trị bằng methadone được triển khai theo quy mô như thế nào?

TS Phạm Đức Mạnh: Chương trình điều trị methadone bắt đầu được triển khai thí điểm ở Hải Phòng và TP Hồ Chí Minh từ năm 2008. Ngày 27/10, Bộ trưởng Bộ Y tế đã phê duyệt Đề án “Sản xuất và sử dụng thuốc methadone tại Việt Nam giai đoạn 2010-2015”, chính thức quy định việc triển khai mở rộng chương trình ra các tỉnh, thành phố trọng điểm về ma túy và HIV/AIDS, với mục tiêu sẽ điều trị cho khoảng 80.000 người nghiện chích ma túy vào năm 2015. Để đáp ứng nhu cầu mở rộng của chương trình, theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Y tế đã phối hợp với các Bộ, ngành trung ương, các địa phương và các tổ chức có liên quan xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 96/2012/NĐ-CP ngày 15/11/2012 quy định về điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế. Đây không chỉ là căn cứ pháp lý quan trọng mà còn là sự thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ của Chính phủ trong việc triển khai sâu rộng chương trình methadone trên phạm vi toàn quốc. Theo quy định tại Nghị định này, với các quận/huyện có từ 250 người nghiện ma túy trở lên, bắt buộc UBND tỉnh, thành phố phải thiết lập cơ sở điều trị methadone. Theo dó, cả nuớc uớc tính sẽ có khoảng 140.000 - 150.000 nguời nghiện ma túy cần đuợc điều trị bằng methadone. Tính đến đầu tháng 12/2013, chương trình methadone đã đuợc triển khai tại 75 cơ sở thuộc 29 tỉnh, thành phố với khoảng 15.300 bệnh nhân tham gia điều trị.

PV: Ông có thể đánh giá khái quát hiệu quả của điều trị bằng methadone?

TS Phạm Ðức Mạnh: Có thể nói chương trình điều trị methadone đã mang lại những hiệu quả rất rõ rệt cho nguời nghiện chích ma túy, gia đình họ và cho toàn xã hội. Ðiều này đã đuợc chứng minh tại nhiều nuớc trên thế giới cũng như tại nuớc ta trong thời gian vừa qua, cụ thể là:

Ðối với nguời nghiện ma túy: Tham gia điều trị giúp họ từ bỏ ma túy, giảm dần và tiến tới ngừng sử dụng hoàn toàn chất ma túy; thay dổi về nhân cách, cải thiện sức khỏe. Bệnh nhân tham gia chương trình điều trị methadone không cần phải lo kiếm tiền để mua ma túy nên hầu như không có tình trạng ăn trộm, ăn cắp để lấy tiền phục vụ cho sử dụng ma túy. Họ sống có ý nghĩa hơn, hỗ trợ gia đình nhiền hơn, mong muốn có việc làm và sống cuộc sống giống nhu những nguời dân khác trong xã hội. Thực tế 5 năm qua cho thấy, hầu hết bệnh nhân tham gia điều trị đều tăng cân, sức khỏe ổn định, giảm nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đuờng máu như HIV,viêm gan B, C.

Ðối với gia đình nguời nghiện chích heroin: không khí trong gia đình hòa thuận, đầm ấm; kinh tế cũng dần trở nên ổn định hơn, gia đình thương yêu nguời bệnh hơn, mâu thuẫn trong gia đình giảm đi rất nhiều…

Ðối với xã hội: Tình hình an ninh trật tự ổn định, giảm các mâu thuẫn trong cộng đồng dân cư có nguời nghiện chích ma túy sinh sống. Khi đuợc điều trị bằng methadone, nguời bệnh sẽ giảm và tiến tới ngừng sử dụng ma túy bất hợp pháp, do đó có thể giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV (lý do lây truyền HIV qua đuờng tiêm chích ma túy là đuờng lây truyền HIV chủ yếu tại nuớc ta). Hơn nữa, bệnh nhân tham gia điều trị methadone sẽ không phải lo kiếm tiền để mua ma túy, từ đó sẽ giảm đáng kể các vụ trộm cắp, vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy.

PV: Xin ông cho biết những điểm yếu, những vấn đề cần chú ý trong điều trị methadone?

TS Phạm Ðức Mạnh: Bản chất của điều trị methadone là điều trị thay thế, tức là dùng methadone để thay thế cho chất dạng thuốc phiện (thuờng là heroin) mà nguời nghiện sử dụng, giúp nguời bệnh dần dần từ bỏ heroin, tức là chúng ta thay thế một cái hại nhiều bằng một cái ít hại hơn. Thêm nữa, thời gian điều trị methadone cũng kéo dài, nhiều truờng hợp đến hết đời. Do nghiện ma túy là một loại bệnh mãn tính của não bộ nên cần có thời gian điều trị để nguời bệnh giảm và tiến tới ngưng sử dụng ma túy.

Một vấn đề nữa là điều trị methadone chỉ áp dụng cho những nguời dùng các chất ma túy dạng thuốc phiện, còn dối với các loại ma túy khác như ma túy tổng hợp dạng ATS, cần sa… thì không sử dụng đuợc phương pháp này. Do đó, cần nhận thức rõ đây không phải là “thần duợc”, là “thuốc tiên” có thể sử dụng cho tất cả nguời nghiện ma túy, mà điều quan trọng nhất là mọi nguời, đặc biệt là các bạn trẻ cần sống nghị lực, sống lành mạnh không vuớng vào ma túy; khi trót nghiện heroin rồi cần tuân thủ quy trình điều trị (về thời gian, liều luợng sử dụng), tuyệt đối không dùng lại heroin thì mới có thể từ bỏ đuợc ma túy.

PV: Theo Ðề án “Sản xuất và sử dụng thuốc methadone tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2015”, đến năm 2015 sẽ có khoảng 80.000 nguời nghiện chích ma túy đuợc điều trị bằng methadone. Ðể đạt đuợc mục tiêu đó cần có những giải pháp gì, thưa ông?

TS Phạm Ðức Mạnh: Ðể dảm bảo việc triển khai mở rộng và sự bền vững của chương trình điều trị methadone, cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ.

Truớc hết, Bộ Y tế đã và đang triển khai thực hiện 6 nội dung quy định tại Ðiều 26 Nghị dịnh số 96 quy dịnh về điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế. Bộ Y tế phối hợp với các Bộ, ngành đã xây dựng và ban hành các văn bản huớng dẫn thi hành Nghị định như điều kiện hoạt động của cơ sở điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế, khung giá dịch vụ điều trị và huớng dẫn chuyên môn về điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone… Chỉ đạo, huớng dẫn, tuyên truyền và tổ chức triển khai thực hiện văn bản pháp luật về điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện và kế hoạch phát triển, quy hoạch hệ thống cơ sở điều trị. Hiện nay, Bộ Y tế đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng thông tư liên tịch về quản lý và hỗ trợ kinh phí của nhà nuớc cho điều trị methadone.

Về đảm bảo nguồn cung ứng thuốc cho chương trình, vừa qua Bộ Y tế đã cho phép đợt một 05 doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia vào việc sản xuất và cung ứng thuốc methadone trong nuớc, trong đó 01 doanh nghiệp đuợc cấp visa sản xuất thuốc methadone trong nuớc từ nguyên liệu ngoại nhập. Tới đây, các tỉnh, thành phố sẽ đấu thầu mua thuốc methadone trong nuớc, sẽ có giá thành rẻ hơn 30% so với methadone nhập từ nuớc ngoài. Như vậy, từ năm 2014, Việt Nam sẽ có thuốc methadone đuợc sản xuất trong nuớc để đáp ứng tình hình mở rộng chuong trình trong những năm tiếp theo.

Bên cạnh việc chuẩn bị nguồn thuốc methadone, cần quan tâm đến công tác đào tạo, bồi duỡng phát triển nguồn nhân lực; nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ trong điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện. Hiện có 5 viện/truờng đang duợc Bộ Y tế giao nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực cho chương trình điều trị là Truờng Ðại học Y Hà Nội, Truờng Ðại học Y Duợc TP. Hồ Chí Minh, Viện Sức khỏe tâm thần Trung ương II để đảm bảo đáp ứng nhu cầu tổ chức các điểm điều trị methadone tại các tỉnh, thành phố.

Ðồng thời, Bộ Y tế phối hợp với các tổ chức quốc tế có kinh nghiệm về lĩnh vực điều trị thay thế đi hỗ trợ kỹ thuật cho các tỉnh, thành phố; mời các chuyên gia quốc tế tham gia giảng dạy để cấp chứng chỉ cho đội ngũ cán bộ làm công tác dào tạo và cán bộ trực tiếp làm công tác điều trị tại 5 viện/truờng nói trên. Chỉ đạo, vận động các chương trình, dự án quốc tế tiếp tục huy động nguồn lực về tài chính để đảm bảo nguồn thuốc methadone cho chương trình trong bối cảnh tài trợ quốc tế đang cắt giảm nhanh.

Ngoài ra, để chương trình điều trị methadone mở rộng quy mô thành công, cần tiếp tục làm tốt công tác phối hợp giữa các lực luợng, các ngành chức năng, đặc biệt là vai trò của ngành Y tế, Công an, Lao động Thương binh và Xã hội. Trong thời gian qua, lực luợng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy và Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị Y tế trong việc nắm tình hình, đảm bảo an ninh trật tự tại các địa bàn có cơ sở điều trị methadone; quản lý, tổ chức cho các bệnh nhân điều trị một cách trật tự, an toàn; phát hiện, xử lý các truờng hợp vi phạm. Thời gian tới, ngoài việc thực hiện theo đúng chức năng đuợc quy định tại Nghị dịnh 96, các ngành, các đơn vị cần phải tăng cuờng công tác phối hợp để việc điều trị methadone mang lại hiệu quả cao nhất.

Cũng cần nói thêm rằng, để nhân rộng các cơ sở điều trị methadone ở các địa phương cần sự vào cuộc mạnh mẽ của UBND các tỉnh, thành phố trong việc thành lập cơ sở điều trị, đầu tư ngân sách cho việc xây dựng cơ sở vật chất, bố trí nhân sự và kinh phí vận hành các cơ sở điều trị (tới đây bao gồm cả kinh phí mua thuốc methadone…); chỉ đạo công tác phối hợp các lực luợng ở địa phương; huớng dẫn, chỉ đạo UBND cấp duới thực hiện các hoạt động liên quan dến công tác điều trị methadone; tổ chức kiểm tra hoạt động các cơ sở điều trị thuộc thẩm quyền quản lý, xử lý vi phạm…

Tóm lại, với sự đồng lòng chung sức, sự vào cuộc của các tổ chức, ban, ngành với vai trò chủ lực là ngành Y tế; sự ủng hộ và tham gia của bệnh nhân và gia đình bệnh nhân, tin tuởng rằng lộ trình mở rộng điều trị methadone sẽ đuợc thực hiện thắng lợi, góp phần vào công cuộc phòng, chống ma túy chung ở nuớc ta.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Nguồn phongchongmatuy.com.vn

[TT: TBC]