Theo kết quả can thiệp phòng, chống HIV/AIDS cho đồng bào dân tộc thiểu số 2006 – 2013 của Dự án phòng chống HIV/AIDS ở Việt Nam do Ngân hàng Thế giới và DFID tài trợ, tỷ lệ người dân tộc thiểu số có kiến thức về HIV/AIDS đạt 23,2%, dù đây là tỷ lệ còn thấp nhưng đã tăng cao hơn so với kết quả điều tra 9,8% năm 2006. Cùng với đó, tỷ lệ người dân tộc thiểu số có thái độ đúng với phòng, chống HIV/AIDS là 22,2%; tỷ lệ thanh niên 15 – 24 tuổi người dân tộc thiểu số có thái độ việc ủng hộ sử dụng bao cao su, biết nơi có thể nhận, mua được bao cao su tăng cao. Như vậy, có thể thấy qua việc can thiệp phòng, chống HIV/AIDS cho đồng bào dân tộc thiểu số thì tỷ lệ người nhận được truyền thông về phòng, chống HIV/AIDS đã tăng cao; kiến thức cần thiết về dự phòng HIV, tình trạng không kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS đã tăng đáng kể sau quá trình can thiệp; trong đó phương pháp tiếp cận phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số là truyền thông dựa vào cộng đồng tại thôn bản với sự hỗ trợ của y tế xã và y tế thôn bản.

Phòng, chống HIV/AIDS kết hợp với các hoạt động can thiệp được triển khai mạnh mẽ ở vùng đồng bằng và các đô thị, nhất là các đô thị lớn, tuy nhiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số lại đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS, dù đây hiện là khu vực có tỷ lệ người nhiễm HIV thấp. Nguyên nhân do đây là vùng có nhiều phong tục tập quán khác biệt, xuất hiện nhiều tình trạng di dân từ nơi khác đến, đặc biệt là các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn những kiến thức về phòng chống HIV/AIDS còn hạn chế. Trong khi đó, điều kiện kinh tế - xã hội không thuận lợi, khó khăn về tài chính; còn tồn tại nhiều yếu tố cản trở việc tiếp cận các dịch vụ y tế như trình độ học vấn, ngôn ngữ, khoảng cách đi lại, thiếu nhân viên y tế... Điều này đã dẫn đến tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng các dịch vụ y tế, đặc biệt dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS còn thấp. Trong khi đó, một số dân tộc thiểu số như Mông, Dao có lịch sử lâu đời về việc trồng cây thuốc phiện; người sử dụng ma túy ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số có xu hướng trẻ hơn; tình trạng sử dụng chung bơm kim tiêm, hiểu biết về tiêm chích an toàn thấp; kiến thức về HIV và về đường lây truyền HIV còn thấp và rất khác nhau. Phó trưởng Phòng Giám sát, theo dõi, đánh giá và xét nghiệm, Cục Phòng, chống HIV/AIDS Bùi Hoàng Đức cho biết, tỷ lệ nhiễm HIV trong đồng bào dân tộc thiểu số chủ yếu liên quan đến hành vi tiêm chích ma túy. Tỷ lệ này rất cao và tăng liên tục qua các năm. Ngoài ra, bên cạnh việc lây nhiễm HIV/AIDS trực tiếp qua tiêm chích ma túy thì việc quan hệ tình dục trong nhóm đối tượng này cũng là một trong những nguy cơ làm lây nhiễm HIV. Trong khi việc yêu cầu những người nhiễm HIV/AIDS và nghiện chích ma túy ở đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục lại là một điều rất khó khăn.

Để góp phần vào công cuộc phòng, chống HIV/AIDS nói chung và phòng, chống HIV/AIDS tại khu vực đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng thì thời gian tới cần tăng cường thực hiện các biện pháp can thiệp phòng, chống HIV/AIDS. Cụ thể, cần tăng cường mô hình truyền thông dựa vào cộng đồng trong các nhóm dân tộc thiểu số, nơi điểm nóng về HIV/AIDS, tiêm chích ma túy; củng cố và duy trì các hoạt động của mạng lưới cộng tác viên mà nòng cốt là y tế cơ sở phối hợp với các già làng, trưởng bản, hội phụ nữ, hội nông dân. Cùng với đó, tiếp tục duy trì các hoạt động can thiệp giảm tác hại, cung cấp bơm kim tiêm, bao cao su cho các nhóm nguy cơ cao như nghiện chích ma túy, phụ nữ mại dâm vùng dân tộc thiểu số. Mặt khác, tăng cường năng lực, đào tạo về phòng, chống HIV/AIDS cho cán bộ nhân viên người dân tộc thiểu số, với mục tiêu bảo đảm cho các nhóm dân tộc thiểu số được cung cấp thông tin, được tham vấn, cung cấp dịch vụ dự phòng và huy động tham gia trong các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS.

Bên cạnh việc tăng cường các biện pháp can thiệp cũng cần chú trọng công tác đào tạo các tuyên truyền viên, nhóm truyền thông tại cộng đồng; tổ chức truyền thông đại chúng như phát sóng trên đài truyền hình, truyền thanh, loa phát thanh; cung cấp đầy đủ các thiết bị truyền thông cho đội truyền thông lưu động, với các nội dung truyền thông là tiếng dân tộc thiểu số - Phó trưởng Phòng Giám sát, theo dõi, đánh giá và xét nghiệm, Cục Phòng, chống HIV/AIDS Bùi Hoàng Đức nhấn mạnh. Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động đào tạo mạng lưới cộng tác viên, giáo dục viên đồng đẳng tại cộng đồng; tổ chức các hoạt động can thiệp giảm tác hại phòng lây nhiễm HIV, cấp phát tài liệu truyền thông, bơm kim tiêm, bao cao su cho nhóm nghiện chích ma túy. Trong đó, giáo dục viên đồng đẳng tiến hành phối hợp hoạt động với các trưởng bản, y tế bản thiết lập, giám sát hỗ trợ của trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh, trung tâm y tế huyện. Qua đó, nhằm nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị, phân biệt đối xử của đồng bào dân tộc thiểu số với những người nhiễm HIV/AIDS, giúp họ có ý thức tự phòng, chống HIV/AIDS và tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công cuộc phòng, chống HIV/AIDS.

Lê Hoa

Nguồn daibieunhandan.vn

[TT: TBC]