Lẽ thường, người già, đến tuổi về hưu phải được an nhàn, dưỡng lão thì người cao tuổi ở xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đang phải làm một việc ngược lại. Ở tuổi 75, ông Ôn Bình An đang phải đảm đương vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đồng cảm, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi bị ảnh hưởng HIV/AIDS và có con em nghiện hút hoặc có nguy cơ cao. Từ dạo tháng 5, mới bước vào đầu hè, ông An đã liên hệ với Trạm Y tế xã Linh Sơn để khám sức khỏe cho các thành viên của Câu lạc bộ số 3, gồm hai xóm: Thông Nhãn và Khánh Hòa do ông phụ trách.

Câu lạc bộ Đồng cảm là mô hình của Dự án VIE011 do một Tổ chức phi chính phủ tài trợ cho 9 xóm của xã Linh Sơn, huyện Đồng Hỷ - những xóm có nhiều người nghiện nhất đã kết thúc sau 4 năm triển khai. Ngay năm đầu, 3 câu lạc bộ được thành lập, mỗi câu lạc bộ thu hút hơn 50 thành viên, đồng nghĩa với 50 gia đình có con em mắc nghiện hoặc bị nhiễm HIV. Ông Viên Hữu Nga, Chủ tịch Hội Người cao tuổi xã Linh Sơn cũng là thành viên trong Ban Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đồng cảm lại càng không hài lòng khi phải cung cấp cho chúng tôi những số liệu liên quan đến các thành viên của mình. Theo ông, thật khó nói hoặc đánh giá vì số liệu về người nghiện, người nhiễm HIV/AIDS thay đổi liên tục; nhiều thanh niên, trai tráng thay nhau “ra đi”. Ông Nga thẳng thắn nhìn nhận: “Cai nghiện thì không thể cai nổi đâu! Chúng tôi tập trung giúp những trường hợp nằm trong nhóm có nguy cơ cao, cho đi xét nghiệm cả vợ, chồng, cả con. Có đôi thì bị cả, có đôi thì vợ không bị. Từ đó, chúng tôi luôn bám sát, hằng tháng động viên bằng cách cấp bao cao su; kể cả bông băng có được cũng nhờ đi vận động các bác sỹ tư, ít nhiều cũng quý…, để cấp phát cho các anh các chị ấy...”

Năm 2004, xã Linh Sơn có hồ sơ quản lý 85 người nghiện. Bây giờ con số ấy chẳng giảm đi chút nào, thậm chí còn tăng lên và vẫn còn đó nguy cơ phát sinh những người nghiện mới. Ông Vũ Thanh Lịch, Chủ tịch UBND xã Linh Sơn cho biết: “Một số trường hợp đi làm ăn xa liên tục. Bây giờ là hơn 90 người nghiện trên địa bàn xã, nhưng đây cũng chỉ là phản ánh nhỏ, chưa đầy đủ”. Đến bây giờ kể cả người cai nghiện được, kể cả số người chết (đặc biệt tỷ lệ chết khá nhiều), ông Chủ tịch xã đánh giá là chưa giảm, vì không thống kê được!

Mục tiêu của xã Linh Sơn nêu rõ trong Nghị quyết của Đại hội Đảng bộ xã mới đây là giảm 5% tỉ lệ người nghiện hằng năm. Và biện pháp chủ yếu vẫn là tổ chức cai nghiện tại cộng đồng, tại gia đình và đưa vào Trung tâm cai nghiện 05-06 của tỉnh... Công tác truyền thông, tuyên truyền về các tác hại của ma túy vẫn được tổ chức thường xuyên, liên tục, nhưng vẫn mâu thuẫn với tỉ lệ số người mắc nghiện và tái nghiện ngày càng cao ở địa phương này. Giảm tỉ lệ người nghiện vẫn là mục tiêu và biện pháp của nhiều năm qua, trong khi nguy cơ phát sinh số người nghiện mới vẫn đang treo lơ lửng đe dọa Linh Sơn, tiềm ẩn nhiều yếu tố gây bất ổn về an ninh trật tự, đe dọa nghiệm trong đến cuộc sống bình yên của nhân dân.

Nguy cơ phát sinh người nghiện mới ở Linh Sơn là rất cao vì nhiều gia đình, bố mẹ chết hết vì nghiện, con cái không ai chăm sóc; nhiều người vẫn đi đi về về, mang theo “cái chết trắng” mà “Địa phương không thể nào kiểm soát và quản lý được”, như lời của ông Vũ Thanh Lịch (Chủ tịch UBND xã Linh Sơn). Chưa biết đến bao giờ Linh Sơn trở lại bình yên?