Dân số huyện Kỳ Sơn có 69.766 người, có 5 dân tộc anh em cùng sinh sống, gồm: Dân tộc Thái 19.441 người, chiếm 27,9 %; Mông 23.372 người, chiếm 33,5 %; Khơ mú 23.354 người, chiếm 33,4 %; Kinh 3.579 người, chiếm 5,13 %; Hoa 20 người, chiếm 0,03%. Nhân dân các dân tộc trong huyện chủ yếu sinh sống ở các vùng núi cao và dọc theo các con sông, con suối; lao động chủ yếu là canh tác trên nương rẫy và chăn nuôi gia súc.   

Do điều kiện khí hậu, đất đai và lịch sử để lại cho nên trong những năm từ 1991 – 1998, huyện Kỳ Sơn - tỉnh Nghệ An có diện trồng cây thuốc phiện (CTP) nhiều nhất tỉnh và toàn quốc. Năm 1992 toàn huyện có 2.960 ha và vụ 1995 – 1996 vẫn còn 1.309 ha. Có năm có tới 16/21 xã trồng CTP .

Tuy CTP là cây trồng có thu nhập khá của đồng bào vùng cao nói chung và đồng bào Mông nói riêng, nhưng nhận rõ sự nguy hại của CTP đối với con người, thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, sự hỗ trợ tích cực của các ban ngành, bộ đội biên phòng, Đảng bộ và nhân dân huyện Kỳ Sơn đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt xóa bỏ trồng CTP và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thay CTP. Huyện xác định việc xóa bỏ CTP là việc làm cần thiết, thường xuyên và đưa vào Nghị quyết các kỳ họp Hội đồng nhân dân, đồng thời xem đây là một trong những tiêu chuẩn để đánh giá xếp loại cấp uỷ và đảng viên hằng năm đối với công tác chỉ đạo. Bà Cụt Thị Nguyệt, Phó Chủ tịch UBND huyện Kỳ sơn cho biết, hằng năm vào tháng 7, huyện đều xây dựng kế hoạch và giải pháp chống tái trồng CTP gửi UBND các xã và tổ chức hội nghị triển khai tại huyện, mời chủ tịch UBND xã, cán bộ chỉ đạo họp bàn kế hoạch, đưa ra giải pháp thực hiện, tổ chức ký cam kết giữa chủ tịch xã với chủ tịch huyện, giữa các hộ gia đình với trưởng bản, trưởng bản với chủ tịch UBND xã. Phân công các đồng chí uỷ viên ban Thường vụ, các phòng ban, các tổ chức đoàn thể và cử 16 đoàn cán bộ xuống các xã để chỉ đạo chống tái trồng CTP và giúp bà con chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Tăng cường công tác kiểm tra cơ sở và kiểm tra chéo giữa các bản với bản, xã với xã, phân công trách nhiệm rõ ràng, đi đôi với khen thưởng, kỷ luật kịp thời; Kết hợp chặt chẽ giữa công tác tuyên truyền, giáo dục thuyết phục với xử lý hành chính, luật pháp, lệ làng nhằm đạt được mục tiêu là ổn định đời sống đồng bào, xoá bỏ cây thuốc phiện; Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục vận động phòng chống kiểm soát ma tuý trong dân trên cả 3 lĩnh vực (không trồng, không nghiện và không buôn bán tàng trữ ma túy). Thường xuyên kiểm tra, đôn đốc chỉ đạo nhân dân thực hiện tốt kế hoạch, giải pháp chống tái trồng CTP của huyện, phân công cán bộ chỉ đạo tại thôn bản, tăng cường công tác kiểm tra chéo (giữa bản với bản, xã với xã) ngăn chặn ngay từ khi có ý định phát nương rẫy, phát không cho đốt dọn, đốt dọn không cho gieo trỉa, nếu có tái trồng, ngoài việc tự xoá nhổ, còn bị thu hồi vốn đầu tư hỗ trợ, lập hồ sơ chứng lý làm cơ sơ cho việc xử lý theo luật định đối với hộ tái trồng CTP.

Nhờ triển khai đồng bộ, chỉ đạo kiên quyết nên việc xóa bỏ CTP của huyện Kỳ Sơn đã đạt được những kết quả khả quan. Chỉ riêng niên vụ 1996 – 1997, đã xoá được 1.211 ha và đến vụ 1997 – 1998 diện tích CTP cơ bản được xoá bỏ hoàn toàn. Từ vụ 1998 – 1999 đến nay, toàn huyện tập trung chỉ đạo chống tái trồng CTP (vụ 2001 – 2002 tái trồng 14,54 ha, vụ 2005 – 2006 tái trồng 4,7 ha), nhưng qua vận động, giáo dục và thuyết phục, nhân dân tự giác xoá nhổ và từ 2006 đến nay toàn huyện không có hộ nào tái trồng cây thuốc phiện.

Cùng với chiến dịch xoá bỏ CTP, huyện Kỳ Sơn cũng quan tâm công tác cai nghiện ma tuý cho người nghiện. Ngoài tuyên truyền vận động đồng bào về hậu quả tác hại của nghiện ma túy, Ban chỉ đạo huyện giao chỉ tiêu cụ thể cho từng cơ sở thực hiện nhiệm vụ cai nghiện ở trung tâm cai nghiện và ở cộng đồng. Từ 1992 đến nay, số người được cai là 1.384 người, trong đó: cai nghiện tập trung 700 người, cai nghiện tại cộng đồng 684 người.

Công tác phòng chống, kiểm soát buôn bán ma tuý được đẩy mạnh. Mặc dù địa bàn rộng, đi lại khó khăn, kinh phí hạn hẹp nhưng các lực lượng trên địa bàn đã phối hợp chặt chẽ cùng nhân dân phát hiện, bắt giữ nhiều vụ buôn bán, vận chuyển thuốc phiện, hêrôin. Từ năm 1996 đến nay, các lực lượng Công an, Bộ đội biên phòng trên địa bàn huyện đã bắt và thu giữ 155 kg thuốc phiện, 1.003,3 gam hêrôin, 1.695 viên hồng phiến với 179 vụ. Đã điều tra, khởi tố 65 vụ, 89 bị can.

Đi đôi với xoá bỏ CTP, huyện Kỳ Sơn cũng đã tập trung khai hoang ruộng nước, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hoá theo thế mạnh của từng vùng; hỗ trợ đầu tư cho các xã xoá CTP theo chương trình 06 và lồng ghép các chương trình khác với phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Nhờ đó, diện tích ruộng nước toàn huyện từ 190 ha năm 2000 đến nay có gần 1.000 ha; phát triển mạnh trồng cây ăn quả như đào, mận, hằng năm cho thu hoạch từ 350 – 400 tấn; tổ chức khoanh nuôi, bảo vệ rừng mỗi năm từ 20 – 30 nghìn ha; đàn gia súc tăng bình quân 3 – 4% năm, trong đó đàn bò tăng 9 – 10%, đưa tổng đàn bò cả huyện lên 31.000 con, đàn trâu 4.500 con...

Đi liền với hỗ trợ đầu tư cây trồng, vật nuôi, công tác khuyến nông khuyến lâm cũng được huyện tiến hành thường xuyên, nhờ đó đã giúp bà con thay đổi tư duy, thay đổi cách nghĩ, cách làm. Nhờ đó, kinh tế hộ, kinh tế trang trại có bước phát triển theo hướng sản xuất hàng hoá. Đi đôi với chuyển đổi cây trồng, cơ sở hạ tầng cũng được đầu tư xây dựng, tạo điều kiện cho bà con giao thương, trao đổi, buôn bán sản phẩm, hàng hoá. Đến nay đường ô tô đã đi vào được 19/21 xã, thị trấn; xe máy đã đi lại được trên 60% số bản (189 bản). Về thuỷ lợi, đã đầu tư xây dựng 48 công trình, đảm bảo nước tưới cho trên 500 ha ruộng đã khai khoang. Hệ thống trường học, nhà làm việc của xã cũng được đầu tư xây dựng. Nhìn chung, việc đầu tư thay thế CTP đã đem lại hiệu quả kinh tế rõ nét. Nhiều mô hình phát triển kinh tế như trồng mận tam hoa, đào Mỹ, chè tuyết san, nuôi thả cánh kiến đỏ, các mô hình vườn đồi vườn nhà, trang trại đã phát triển và nhân ra diện rộng, nhiều gia đình có thu nhập từ cây ăn quả chăn nuôi, trồng chè từ 10 – 15 triệu đồng/năm, đặc biệt có gia đình thu nhập một năm hơn 20 triệu đồng, đời sống nhân dân ổn định và không ngừng được nâng lên.