Đó là câu chuyện “tập trung” những người già nghiện thuốc phiện, trong đó có cha mình “xuống núi” để “làm lại cuộc đời” cách đây hơn một năm của Chủ tịch xã Suối Tọ Sồng A Lừ. Lúc ở UBND xã Suối Tọ, A Lừ kể với chúng tôi: Từ trước đến nay, anh đã vận động được rất nhiều người đi cai nghiện, nhưng không gì khó hơn là vận động người già vì họ nghiện hút đã lâu năm. Bởi các cụ thường viện cớ: “Chúng tao sắp về với Giàng rồi, nếu có chết thì cũng muốn chết ở bản thôi”. Khó thế nhưng vẫn phải làm. Cứ mưa dầm thấm lâu, lúc “mềm”, lúc “rắn” rồi các cụ cũng nghe...

Trả lời câu hỏi “vì sao ở Suối Tọ có nhiều người già nghiện thuốc phiện?”, A Lừ giải thích: Suối Tọ vốn là một trong những “thủ phủ” cây anh túc của tỉnh Sơn La. Cách đây mươi năm trước, số người nghiện ở đây nhiều đến mức “không đếm nổi”. Họ thường lén lút tự canh tác cây thuốc phiện để thỏa mãn cơn nghiện của mình. Nhiều năm qua, chấp hành chỉ đạo của huyện, của tỉnh, xã Suối Tọ tích cực triệt phá cây thuốc phiện và vận động những người nghiện đi cai và đạt được nhiều kết quả trong lĩnh vực này. Bây giờ, ở Suối Tọ chỉ còn một vài trường hợp chưa vượt khỏi sự “đeo bám” của “nàng tiên nâu”. Các ban, ngành trong xã đang quyết tâm vận động bằng được số người này đi cai dưới huyện trong thời gian tới.

Thông gia “ngoắc tay” làm lại cuộc đời

Rời huyện Phù Yên, chúng tôi xuôi về thị xã Sơn La để đến Bệnh viện Y học cổ truyền Sơn La, nơi đang lan truyền những câu chuyện “lạ” không kém chuyện ở Suối Tọ. Hai ông thông gia đã ở tuổi lục tuần “ngoắc tay” nhau cùng đi cai nghiện. Với sự chỉ dẫn của  bác sĩ Lê Minh Dần, khoa Phục hồi chức năng - hỗ trợ cắt cơn nghiện, chúng tôi đến gặp ông Sồng Lao Tủa và Mùa A Só, quê đều ở bản Giáo, xã Mường Lựm, huyện Yên Châu. Bác sĩ Dần kể, ông Tủa và ông Só tuổi đều đã ngoài “lục tuần”, là bệnh nhân tự nguyện mới nhập viện cách đây chưa lâu. Mục đích của 2 ông là “nhờ bác sĩ đuổi con ma thuốc phiện ra khỏi người càng sớm càng tốt”.

Nói chuyện với chúng tôi, ông Tủa cho biết, cách đây 10 năm, ông chưa hề biết đến làn khói thuốc phiện, nhưng từ khi mắc căn bệnh thấp khớp, thay vì đến bệnh viện, ông lại dùng... thuốc phiện để chấm dứt những cơn đau như cứa bên trong da thịt. Vậy là ông thành nô lệ của “nàng tiên nâu” lúc nào chẳng hay. Cũng như “cánh nghiện già” ở Mường Lựm, không bao giờ ông dùng hê-rô-in mà chỉ hút thuốc phiện mới được sơ chế. Thế mà số lương hưu ít ỏi 1,4 triệu đồng mỗi tháng (ông Tủa vốn là cán bộ định canh định cư của huyện Yên Châu) cũng bay hết theo làn khói trắng. Mà nào có đủ, mỗi khi thiếu thuốc, ông lại phải bán lúa, ngô của nhà để hút... “Biết cái sai rồi, mình phải bằng mọi cách cai nghiện thôi chứ sống như thế thì ngại với cháu con quá. Nghĩ thế, tôi bèn quyết tâm đi cai, còn rủ cả ông thông gia Mùa A Só đi cùng...” - Ông Tủa rủ rỉ với chúng tôi.

Trường hợp của ông Só thì khác nhiều với ông Tủa vì ông đã có thâm niên nghiện hơn... 30 năm. Tiếp chuyện chúng tôi, ông thở dài: “Tao cũng không biết mình nghiện thuốc đen từ khi nào nữa. Chỉ biết rằng từ lâu, lâu lắm rồi. Mới đầu chỉ làm bồi tiêm cho cha, rồi tự nhiên thấy nghiện. Đến khi lấy vợ, thì cứ hút, hút hết rồi lại trồng, liên miên từ năm này sang năm khác, gần hết đời rồi vẫn không dứt ra được. Nghe ông thông gia Tủa bảo phải cai thuốc phiện đi, sống làm gương cho lũ trẻ học, tao thấy phải quá. Thế là còn bao nhiêu thuốc phiện cất trên gác bếp, tao mang xuống hút suốt một đêm, cháy bạc cả điếu. Sáng hôm sau quyết định vứt thuốc xuống suối, đập vỡ bàn đèn, ra lệnh cho con cháu nếu thấy tao vật vã cũng  không được đi tìm thuốc...”.