Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên là do địa bàn cư trú của bà con ở 2 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, đời sống kinh tế nghèo nàn, trình độ dân trí thấp, thiếu hiểu biết pháp luật, nên đồng bào thường bị kẻ xấu lợi dụng, lôi kéo vào tệ nạn ma tuý. Nhớ lại những năm 1992 trở về trước, với diện tích gieo trồng của 2 xã khoảng 500 ha, sản lượng bình quân 2 tấn/năm đã trở thành “điểm nóng” của tỉnh Hòa Bình. Chính quyền, các tổ chức đoàn thể đã “vào cuộc” với nhiều giải pháp đồng bộ: đấu tranh, vận động, phân công các tổ chức giúp đỡ các hộ gia đình nhổ bỏ cây thuốc phiện, hỗ trợ, đầu tư giống cây trồng, vật nuôi cho bà con phát triển sản xuất. Nhờ vậy, trong một thời gian bản làng nơi đây đã từng bước khởi sắc.

Tuy nhiên, do thói quen sử dụng thuốc phiện kéo dài qua nhiều thế hệ còn tồn tại ở một số đối tượng đồng bào Mông, nên hằng năm, tình trạng lén lút trồng cây thuốc phiện vẫn còn diễn ra. Thậm chí, những người nghiện lâu năm còn bắt cả gia đình vào rừng để trồng cây thuốc phiện phục vụ cho mục đích hút, chích của mình; một số khác vì hám lợi nhuận, nên bất chấp pháp luật lén lút trồng thuốc phiện bán...
 
Cùng với việc tái trồng cây thuốc phiện, tỉ lệ người nghiện cũng có chiều hướng gia tăng. Theo thống kê của Công an huyện Mai Châu, hiện 2 xã đã có hơn 100 người nghiện, tăng hơn so với năm 2008 là 51 người. Tình hình buôn bán, vận chuyển ma túy từ Lào cũng như từ các tỉnh Tây Bắc vẫn diễn ra thường xuyên đã tạo nên sự hỗn loạn, tác động không nhỏ đến cuộc sống của bà con nơi đây.

Trước những diễn biến phức tạp trên, xác định việc ngăn chặn tái trồng cây thuốc phiện là nhiệm vụ cấp bách, liên tục và là trách nhiệm của toàn xã hội, Hòa Bình đã tập trung chỉ đạo các ban, ngành từ tỉnh đến xã ra quân triển khai đồng bộ tích cực các biện pháp phòng chống ma túy; chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhằm nâng cao nhận thức cũng như ý thức tự giác chấp hành chủ trương của Nhà nước về việc xóa bỏ trồng cây thuốc phiện. Bên cạnh đó, thực hiện việc giám sát các hành vi, hiện tượng buôn bán, tái trồng cây thuốc phiện, đồng thời đưa và quản lý các đối tượng vào cai nghiện tại trung tâm cai nghiện cộng đồng. Đặc biệt, lực lượng chức năng trên địa bàn liên tục mở những đợt cao điểm điều tra, khám phá các đường dây vận chuyển, tàng trữ và tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy...

Tuy nhiên, trong công tác đấu tranh phòng chống ma túy, giải quyết các vấn đề về tệ nạn xã hội, đảm bảo an ninh - trật tự trên địa bàn, không thể một sớm một chiều và cục bộ, mà là cả một quá trình vận động, tuyên truyền bền bỉ của toàn xã hội. Trong đó, các ngành chức năng cần quyết liệt vào cuộc để giúp đỡ đồng bào nâng cao kiến thức xã hội, nhận thức pháp luật... để thôn bản Mai Châu không còn tình trạng tái trồng cây thuốc phiện và nghiện hút ma túy, đọng lại môi trường trong lành, tình làng nghĩa bản, với con trẻ vui đùa, tung tăng đến trường trong mỗi sáng mai.